عطر و ادکلن
چرا عطر قدیمی شما دیگر همان بوی سابق را ندارد؟
شهریور
بازفرمولاسیون یا ریفورموله شدن عطر به چه معناست؟
بسیاری از علاقهمندان دنیای عطر تجربهای مشابه داشتهاند: عطری که سالها پیش استفاده میکردند، امروز با همان نام و همان شیشه، رایحهای متفاوت دارد. گاهی نسخههای جدید یک عطر کلاسیک سبکتر، شفافتر یا حتی کمعمقتر احساس میشوند و همین موضوع باعث شکلگیری این پرسش میشود که آیا برندها کیفیت عطرهای خود را کاهش دادهاند؟
پاسخ همیشه به کاهش کیفیت مربوط نیست. یکی از مهمترین دلایل تغییر رایحه عطرهای مشهور، بازفرمولاسیون (Reformulation) به دلیل تغییر قوانین ایمنی مواد اولیه است. صنعت عطر مانند هر صنعت دیگری با پیشرفت علم، اطلاعات جدید درباره مواد شیمیایی و استانداردهای سلامت مصرفکننده تغییر میکند. یکی از مهمترین سازمانهایی که در این زمینه نقش دارد، IFRA یا International Fragrance Association است.
استانداردهای IFRA مشخص میکنند برخی ترکیبات عطری چگونه، با چه میزان و در چه محصولاتی میتوانند استفاده شوند. این قوانین گاهی باعث میشوند یک برند مجبور شود بخشی از فرمول یک عطر قدیمی را تغییر دهد، مادهای را کاهش دهد یا جایگزینی برای آن پیدا کند.
IFRA چیست؟
IFRA (انجمن بینالمللی عطر) یک سازمان جهانی در صنعت عطر است که هدف اصلی آن ایجاد چارچوبهایی برای استفاده ایمن از مواد عطری در محصولات مصرفی است. این سازمان استانداردهایی را منتشر میکند که بر اساس تحقیقات علمی درباره ایمنی مواد اولیه عطری تنظیم شدهاند.
استانداردهای IFRA بر پایه ارزیابیهای علمی RIFM (Research Institute for Fragrance Materials) شکل میگیرند. RIFM یک مجموعه علمی است که مواد مورد استفاده در صنعت عطر را از نظر موضوعاتی مانند حساسیت پوستی، سمیت، اثرات محیط زیستی و سایر شاخصهای ایمنی بررسی میکند. نتایج این بررسیها توسط گروههای مستقل علمی ارزیابی میشوند و در صورت نیاز، IFRA قوانین محدودکننده یا ممنوعیتهایی برای برخی مواد ایجاد میکند.
نکته مهم این است که IFRA تولید عطر را متوقف نمیکند و هدف آن حذف رایحههای خاص نیست؛ بلکه تلاش میکند مواد عطری در سطحی استفاده شوند که خطرات احتمالی برای مصرفکنندگان کاهش پیدا کند.
استانداردهای IFRA چگونه کار میکنند؟
قوانین IFRA معمولاً در سه شکل اصلی اجرا میشوند:
۱. ممنوعیت کامل یک ماده (Prohibition)
در برخی موارد، اگر بررسیهای علمی نشان دهند استفاده از یک ماده خاص میتواند خطر قابل توجهی داشته باشد، استفاده از آن ماده در محصولات عطری ممنوع میشود.
برای مثال، اگر یک ترکیب مشخص بخش مهمی از شخصیت یک عطر کلاسیک باشد، عطرساز دیگر نمیتواند همان فرمول قدیمی را حفظ کند و باید با استفاده از مواد جایگزین، ساختار رایحه را دوباره طراحی کند.
۲. محدودیت میزان استفاده (Restriction)
بسیاری از مواد عطری کاملاً ممنوع نمیشوند، اما مقدار مجاز استفاده از آنها کاهش پیدا میکند.
محدودیتها بر اساس نوع محصول تعیین میشوند، زیرا میزان تماس پوست با محصولات مختلف متفاوت است. یک ماده ممکن است در محصولی که سریع شسته میشود، مقدار بیشتری مجاز داشته باشد، اما در عطری که ساعتها روی پوست باقی میماند، محدودیت بیشتری داشته باشد.
عطرهای مورد استفاده مستقیم روی پوست مانند ادو پرفیوم، ادو تویلت و کلن در دسته محصولات Fine Fragrance قرار میگیرند و معمولاً تحت بررسیهای دقیقتری هستند.
۳. الزام خلوص ماده (Specification)
گاهی یک ماده بهطور کامل ممنوع نمیشود، اما تنها زمانی اجازه استفاده دارد که استاندارد مشخصی از خلوص را داشته باشد.
این موضوع بهخصوص درباره مواد طبیعی اهمیت زیادی دارد، زیرا عصارههای گیاهی معمولاً ترکیبی از دهها یا حتی صدها مولکول مختلف هستند و ممکن است برخی ترکیبات موجود در آنها باعث حساسیت شوند.
چرا قوانین IFRA باعث بازفرمولاسیون عطرها میشوند؟
وقتی IFRA استاندارد جدیدی معرفی میکند، برندهای عطرسازی و شرکتهای تولیدکننده مواد اولیه باید فرمولهای خود را بررسی کنند.
اگر یک ماده در فرمول یک عطر قدیمی بیش از حد مجاز جدید باشد، عطرساز باید یکی از این کارها را انجام دهد:
- کاهش مقدار آن ماده
- جایگزینی آن با ماده مشابه
- بازسازی بخشهایی از رایحه با ترکیبات جدید
- طراحی دوباره تعادل میان نتهای مختلف
مشکل اصلی اینجاست که در عطرسازی، هر ماده فقط یک رایحه جداگانه نیست؛ بلکه بخشی از یک ساختار پیچیده است. حذف یا کاهش یک ترکیب میتواند روی کل شخصیت عطر تأثیر بگذارد.
به همین دلیل است که گاهی یک عطر جدید با همان نام، همان شیشه و همان برند، در مرحله خشک شدن روی پوست تفاوت زیادی با نسخه قدیمی دارد.
مهمترین موادی که باعث تغییر عطرهای کلاسیک شدند
خزه بلوط (Oakmoss)؛ یکی از بزرگترین تغییرات تاریخ عطرسازی
شاید هیچ مادهای به اندازه خزه بلوط (Oakmoss) نماد تغییرات ناشی از قوانین IFRA نباشد.
این ماده برای دههها یکی از پایههای اصلی خانواده عطری شیپغ (Chypre) و برخی رایحههای فوژه بود. خزه بلوط حس خاکی، مرطوب، جنگلی و تاریکی خاصی به عطر میداد و باعث میشد رایحهها عمق و پیچیدگی بیشتری پیدا کنند.
عطرهای کلاسیکی مانند:
- Guerlain Mitsouko
- Dior Miss Dior
- Chanel N°19
از جمله رایحههایی بودند که ساختار آنها به مقدار زیادی به چنین مواد کلاسیکی وابسته بود.
اما برخی ترکیبات طبیعی موجود در خزه بلوط مانند Atranol و Chloroatranol بهعنوان عوامل حساسیتزا شناخته شدند و محدودیتهایی برای استفاده از آنها ایجاد شد.
در نتیجه بسیاری از برندها مجبور شدند از نسخههای تصفیهشده خزه بلوط، ترکیبات مصنوعی مشابه یا ترکیبی از موادی مانند پچولی، لابدانیوم و چوبها برای بازسازی حس قبلی در ادکلن استفاده کنند.
نتیجه این تغییر معمولاً این بود که نسخههای جدید هنوز یادآور عطر اصلی هستند، اما آن حس عمیق، تاریک و جنگلی نسخههای قدیمی ممکن است کمتر احساس شود.
مشکهای قدیمی؛ چرا رایحهها کمتر پودری شدند؟
مشک یکی از مهمترین عناصر در تاریخ عطرسازی است. مشکهای طبیعی و برخی مشکهای مصنوعی قدیمی نقش مهمی در ایجاد حس گرما، نرمی، ماندگاری و حالت پودری داشتند.
با گذشت زمان، برخی از مشکهای قدیمی به دلیل نگرانیهای زیستمحیطی و ایمنی محدود یا حذف شدند.
جایگزینهای جدید مانند مشکهای ماکروسیکلیک و پلیسیکلیک معمولاً رایحهای تمیزتر و شفافتر دارند. به همین دلیل برخی عطرهای جدید ممکن است نسبت به نسخههای قدیمی کمتر خامهای، کمتر حیوانی یا کمتر پودری احساس شوند.
Lyral و تغییر رایحه گل برف
Lyral (Hydroxyisohexyl 3-cyclohexene carboxaldehyde) یکی از ترکیبات مهم در ایجاد رایحه گل برف یا Muguet بود.
این ماده در بسیاری از عطرهای گلی استفاده میشد، اما به دلیل نگرانیهای مربوط به حساسیت پوستی، محدودیتهایی برای آن ایجاد شد.
عطرهایی که به این ترکیب وابسته بودند مجبور شدند از ترکیبات جایگزین مانند مواد مدرنتر گل برف استفاده کنند.
یکی از نمونههای شناختهشده در این زمینه، Diorissimo است که تغییرات نسخههای مختلف آن مورد توجه علاقهمندان عطر قرار گرفته است.
آیا بازفرمولاسیون همیشه یعنی عطر ضعیفتر شده است؟
یکی از باورهای رایج میان علاقهمندان عطر این است که هر بازفرمولاسیون باعث افت کیفیت میشود، اما واقعیت پیچیدهتر است.
بازفرمولاسیون معمولاً نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف است:
- قوانین ایمنی جدید
- تغییر دسترسی به مواد اولیه
- تغییر تأمینکنندگان
- تغییر استانداردهای تولید
- تلاش برند برای هماهنگی با بازارهای جهانی
گاهی نسخه جدید ممکن است برای طرفداران نسخه قدیمی جذابیت کمتری داشته باشد، زیرا آنها به شخصیت خاص نسخه تاریخی عادت کردهاند. اما از دید صنعت، نسخه جدید میتواند ایمنتر و مطابق استانداردهای روز باشد.
تفاوت نسخه قدیمی و جدید عطر معمولاً کجا مشخص میشود؟
بیشترین تفاوت معمولاً در نت پایه (Base Notes) دیده میشود، نه در شروع رایحه.
نتهای ابتدایی معمولاً به دلیل وجود مرکبات و ترکیبات فرار، شباهت بیشتری حفظ میکنند؛ اما پس از گذشت چند ساعت، زمانی که نتهای پایه مانند چوب، مشک، خزه و رزینها ظاهر میشوند، تفاوتها بیشتر مشخص میشوند.
به همین دلیل ممکن است دو نسخه از یک عطر در اولین اسپری بسیار شبیه باشند، اما بعد از چند ساعت کاملاً متفاوت به نظر برسند.
آیا عطرهای امروزی تحت قوانین IFRA ایمن هستند؟
اگر یک عطر توسط یک برند معتبر تولید و از مسیرهای رسمی عرضه شود، معمولاً فرمول آن باید با قوانین مربوط به بازار هدف هماهنگ باشد.
البته باید توجه داشت که استانداردهای IFRA تنها بخشی از سیستم قانونی هستند و مسئولیت نهایی ایمنی محصول بر عهده تولیدکننده است. IFRA استانداردهایی برای اعضای خود ارائه میکند، اما شرکت تولیدکننده همچنان مسئول رعایت قوانین کشورهایی است که محصول در آنها عرضه میشود.
جمعبندی: IFRA دشمن عطرهای قدیمی نیست
تغییر رایحه برخی عطرهای مشهور نتیجه یک اتفاق ساده مانند کاهش کیفیت نیست؛ بلکه حاصل تغییر علم، قوانین ایمنی و دسترسی به مواد اولیه است.
دنیای عطر همیشه در حال تغییر است. همانطور که سبک لباس، موسیقی و طراحی در طول زمان تغییر میکند، فرمول عطرها نیز با شرایط جدید سازگار میشوند.
IFRA باعث شده صنعت عطر به سمت استفاده مسئولانهتر از مواد اولیه حرکت کند؛ هرچند این تغییرات گاهی باعث شدهاند برخی رایحههای کلاسیک بخشی از شخصیت تاریخی خود را از دست بدهند.
شاید نسخه قدیمی یک عطر برای علاقهمندان حس نوستالژیک بیشتری داشته باشد، اما نسخه جدید نیز نماینده دورهای تازه از عطرسازی است؛ دورهای که در آن هنر خلق رایحه باید در کنار علم ایمنی حرکت کند.
